Bahçe İşletme

Ne iş yapıyoruz? Tonlarca badem mi üreteceğiz? Çok büyük bahçeler mi kuracağız? Sürekli büyüyecek miyiz? Hedeflerimiz nelerdir? Hedef belirmeden önce yaptığımız işi tarif edemiyorsak o hedefe ulaşma konusunda sıkıntılar yaşarız, hatta o hedefe ulaşamayız.

Öncelikle hangi sektördeyiz? Badem Üretimi Sektörü<Meyvacılık Sektörü< Tarım Sektörü< Gıda Sektörü<......  bu sorunun cevabı tamamen sizin işinize bakış açınıza bağlı.

Bu işe ana işiniz gibi önem veriyor musunuz? Bu iş ana işiniz mi? Yoksa yan iş olarak mı bakıyorsunuz? Gelecek için yatırım mı? cevabınız ne olursa olsun bir işi ya tutacaksınız, ya bırakacaksınız, bazen tutmak ve bazen bırakmak ile yolculuğu tamamlayamazsınız.

Öncelikle işe gereken önemi vermekle başlamak gerekiyor. Bu önem sadece para değil. Bu sektörde, milyonlar harcayan ve sonuçta ortaya bahçe çıkaramamış şirket gördüm. Sadece para yatırılmış..İşin başında kim var?

Türkiye'de İnsan kaynağının önemini hep kulak ardı ediyoruz. Bunun farkına varan firmalar farklılığını gösteriyor. 

Üniversitede Amerikalı bir hocam vardi, David Tucker.. İlk derste bize şu soruyu sormuştu? Dünyanın en büyük kaynağı nedir? Petrol, Su, Altın, güneş, vs.... bir sürü cevap geldi..Ama cevap insandı. Din kitaplarında bile tüm meleklerin önünde secde ettiği insan.

Babam eski bir esnaf ve bir gün rahmetli Sakıp Sabancı ile kahvaltı etmişti. Sakıp bey son derece mütevazi bir insan derlerdi, gerçekten öyleymiş. Babama demiş ki; o kadar çok param var, bilgim var, o kadar çok yatırım yapabiliriz ki, ama başına koyacak insan bulamıyoruz.. Sakıp Bey bu kaynağın önemini anladığı için Sakıp Ağa olmuştu.

Rahmetli Vehbi Koç'ta ne işe girerse girsin, başına doğru adamları seçebildiği için başarılı olduğunu kendi kitabından yazmıştı.

Gelelim bahçe işletmesine..

Bahçecilik artık klasik çiftçilik yöntemlerinin dışına çıkıyor. Maliyetleri kontrol etmek, maliyet muhasebesine hakim olmak, kayıtların doğru toplanması, derlenmesi, sunulması ve analiz edilmesi gerekiyor.

Bahçenin bir işletme olduğunu kabul etmek gerekiyor.İşletmenizdeki ağaçlarınız sizin üretim tesisiniz, makineleriniz, işçileriniz, işçilerinizin ve sizin mesai arkadaşınız.. Mesai arkadaşlarınızın sağlığı, ihityaçları, çalışma ortamı ve güvenliğini sağlmakla görevlisiniz. Aynen bir fabrikada veya herhangi bir işyerinde olduğu gibi. Bu koşullar sağlandığında tabiat size karşılığını mutlaka verecektir.

Sonuçta bir insanı veya bir şirketi olduğu yere getiren seçimleridir. Bahçe mi? İşletme mi?

Urfa İçin Hasat Vakti

Eylül 2012 Urfa'da hasat gözlemlerim.
SSA tarım badem bahçesi.

Resimler-2

Tarım ve Matematik

Tarıma yatırım yapmak isteyen birçok kişi Tarım matematiğini gözönüne almaz. Hep gelir hesapları daha çok bakım, daha çok yatırım ile daha çok gelir sağlanacağı düşünülür. Ya da fazla para harcamadan daha standart getiri beklenir.

Tarımda matematik çok farklıdır. O kadar çok değişken vardır ki, en umursanmayan degişken, mesela bir böcek, yaprak altında yaşayan gözle göremediğiniz bir canlı, bir bakteri, mantar tüm planlarınızı altüst edebilir.

Tarımda önemli olan optimum harcama ile doğru besleme-bakım-koruma programınızı oluşturmanızdır.

Bu denge çok önemlidir. Aynı ürünler aynı şekilde ve aynı sistemde dikilse dahi, her bahçeye ve bölgeye göre değişir. Aynı bahçede farklı toprak yapılarında farklı sonuçlar verebilir. Örneğin, Sulama sistemleri projeleri çok dikkatli yapılmalı ve bu yapılara göre dizayn edilmelidir.

Her bahçede ayrı bir yaşam döngüsü hakimdir, bu döngü ve zamanları iyi bilmek ve kayıt etmek gerekiyor.

Tarımsal Matematiğe bir örnek,

Bir elma bahçemiz var ve bahçenin sabit giderleri 15 tl.

Değişken giderlerimizde 10 tl olsun.

40 kg. kaliteli ürün olarak verim almış olalım. 2 liradan alıcı bulduk ve 80 tl ciro yaptık. Harcamamız 25 tl, Cirodan karımız ise 55 tl. Önümüzdeki sene 25 tl harcama yapacağımızı düşünerek bu para bütçeye ayrılınca, 30 tl kadar net karımız var.

Biz bu sefer paramız da var diye ağaçlara daha fazla yüklenip daha fazla ürün almak istediğimizi düşünelim. Klasik matematik hesabı ile 60 kg alalım ve 60 kg x 2tl= 120 tl kazanalım..

30 lira harcayıp 60 kg alabiliriz. Ağacımız hazır olmadığı için gövdeye yakın elmalar büyük, dallardakiler ise küçük kalacak. Bu sefer elma ikinci sınıf elma haline gelecektir. Ve iki lira yerine 0,8'den satıyoruz. 48 tl ciromuz var ve 30 lira masrafımız. Kazancımız 18 tl gibi gözüküyor. Ancak bir sene sonra bütçeye en az 25 lira gerekiyor,bu da demek ki 7 tl içerideyiz. Bu 7 tl yi vermemek için bu sefer bakımdan kısılıyor ve ağacın verimi iyice düşüyor.

Tarımda gerçek risk bitkinin taşıyacağı optimum verimi planlayamamaktır. Mühendislik aslında burda devreye girmelidir.

Bu yüzden ticari bir bahçe kurulurken 4-5 yıllık bir mühendislik öngörüsü ile izlenebilir kayıt sistemi ile yola çıkmak zaruridir. Bunlar hesaplanmaz ise, ya çok uzun vadeye yayılır getiriler, ya bahçe biter.

Badem Fizibilite Hesap Hataları-1

Badem Fizibilite Gelir Hesabı:

Badem, ceviz..vb.. meyvacılık yatırımı fizibilitesi hazırlarken, gelir kalemlerinde ciddi hatalar yapılır. Bizde bu işe ilk başlarken badem yatırımı fizibilitesi hazırlarken bu tip hatalar yaptık. 

Badem gelirleri fizibilitesi hazırlanırken yapılan en temel hata, ağaçların yaşlarına göre vereceği standart meyva miktarında yapılır. Çünkü ağaçların insanlar gibi yaşları yoktur. Badem ağacı, meyva verimine gelecek yaşa 2 veya 6 yaşında da ulaşabilir. Önemli olan ağacın hızlı gelişmesi, dallanması ve kalınlaşmasıdır. Aşağıda kendi bahçemizde aynı anda ekilen üç ağacın dikildikten 2,5 sene sonraki resimlerini görebilirsiniz. 

Görüldüğü üzere üç ağaçta farklı gelişebilir. Aynı toprakta, aynı iklimde, aynı gübreleme, aynı sulama ve ilaçlamalarla..

Badem gelirleri fizibilitesi hazırlarken, gelirlerin hesabı, aslında yapacağınız giderlerle de orantılıdır.

İşletme giderlerini minimumda tutup, badem su sevmez (diktiğimiz ağaç badem ağacı değil zaten, badem fidanı ve fidanlar su isterler), bademe çok gübre vermeyelim, ilaçlamayalım budamayalım, masraf olmasın diyorsak O ağaçların 3 yılda verim vermesini beklemek olmaz.İşletme masraflarının optimize olması gerekir, ne fazla ne az..

İşletme ve bakım giderlerinin etkisi dışında ağacın gelişmesi için çeşitli faktörler vardır. 

1-Yeterli gübre, yeterli sulama, budama, ilaçlama...

Eğer ağacın hızlı gelişmesini istiyorsak, ticari bir üretim yapıyorsak ilk 4 yıl ağaçları sürekli çalıştıracak şekilde program yapmalıyız.

2-Fidan kalitesi

Fidan zayıf ise, üretilirken düzenli gübreleme, ilaçlama, dezenfekte ve mikroorganizmalarla desteklenmeden üretilmişse (Böyle üretim yapan tek yer biliyorum, malesef diktikten sonra tanıştık) fidan daha hızlı adapte olabiliyor.

3-Dikildiği yerin altı

Tavsiyem mümkün ise çukurlarınızı kepçe ile açın. Böylece ağaca köklerini hızlı yayma imkanı verirsiniz. Biz kepçe yardımı ile dikim çukurlarını açıp diktik, elle kenar yerleri diktik onlar aynı hızla gelişemedi.

4-Hastalık ve zararlılar

Bitki koruma programınız yoksa, hastalık geldikçe müdahele yapıyorsanız, ilk 3 seneden bahsediyorum, büyüme yavaşlıyor.

5-Rakım

Rakım yüksek ise havalar geç ısınır ve geç soğur, ağacın çalışma süresi kısalabilir. Mesela, Şubat'ta ısınan ve Kasım'da soğumaya başlayan yerler ile, Mayıs'ta ısınan ve Eylül'de soğuyan yerler arasında 4 ay kadar çalışma farkı olur. Ama alçak yerlerde de hastalıklar daha fazla olur ve bununa mücadele de önceden koruma programınız yoksa yüksek rakımdaki gelişime yakın gelişme yaşanabilir belki daha bile az gelişebilir.

6-Nem oranı

Aynı  şekilde nem mantari hastalıkları arttırır, nem yüksek ise bordo bulamacı uyulamasını 2-3 kereye çıkarmakta fayda olduğunu söyleyebilirim.

8-İklim

İklim olarak don alan yerlerde gelişen sürgünler, tarımsal don ile beraber bir sene geri gidebilir ve bir yıllık bakım ve emek yerinde sayabilir.

Bu yüzdendir ki, fizibilite yaparken bütün bunları düşünüp badem bahçesi gelir tablosunda dikilen ağaç sayısı ile meyva verecek ağaç sayısını karıştırmamak gerekir. 10.000 ağaç dikersiniz 5.000-6.000 ağaç ilk etapta meyva verebilir. Bunların detaylı hesapları var.

Fusarium Tedavi Reçetesi

Bahçenizde Fusarium spp. varsa ya Orman arazisinde ceviz, badem vs.. yetiştiriyorsunuz, ya da aldığınız fidanlıktan Fusarium mantarı bulaşık geldi.

Özellikle açık arazilerde fusarium mantarından kurtulmak gerçekten çok zor. Seralarda veya Laboratuar ortamlarında ilaçlar denenerek fusarium tedavi ediliyor belki ama sahada tedavisi uzun ve ciddi bir yaklaşım istiyor.

Fusarium’u diğer mantarlar gibi bakırlı preparatlarla, bakır içeren ilaçlarla iyileştirmek mümkün olmuyor. Bahçemizde tuttuğumuz kayıtlarımızda fusariuma karşı bu ürünlerin işe yaramadığını tespit ettik.

Neden bakırlı preparatlarla fusarium spp.ye karşı sonucç alamadığımızı araştırdığımızda, fusarium spp. nin gram-negatif mantarı olduğunu öğrendik.Gram-negatif mantar grubuna giren mantarlarda bakır tedavisi sonuç vermiyor. Hatta aşırı bakır ile tedaviye kalkışınca ağaca zarar veriyor.

Üç çeşit mantar vardır. Biri Zararlı, Biri faydalı ve bir diğeri de saprofit yani etkisiz mantarlar. Saprofit mantarlar sadece bulunduğu ortamdaki karbonu tüketerek yaşarlar. Fusarium zararlı mantarlar sınıfındandır. Kesinlikle yenilmesi zor bir mantardır.

Biz Fusarium spp.’ye karşı şu şekilde önlemler aldık:

1-     2010, 2011 ve 2012 deki kayıt altına aldığımız uygulamalar sayesinde çemberi daralttık. Fusarium için bize önerilenler, standart, belki 80'lerden kalma diyebileceğimiz yöntemler. Bordo bulamacı, ardıç macunu,ilaçlar... denendi...Sonuç alamadık. Bahçemizde Kasım, Ocak ve Mart aylarında Bordo bulamacı uygulaması yapmış olmamıza rağmen Fusarium veya başka mantarların etkisini yaşadık. Kasım ayında kükürt ve bordo bulamacı karışımı (karışmıyorlar gerçi) kullandık, kükürt ve bakır uygulamaları sonucunda bile Fusariuma bir etki görmedik. Ağaçların altına da sıvı halde verdik.. Belki antrakoz vs... yaşamadık, ama Fusarium üzerinde etki yok.

2-Öncelikle fusarium’u ağaçlardan damlatıcılardan Bang ürününü vererek dezenfekte ettik. Havaların ısınması ve toprak ısısının 16 dereceyi geçmesini bekledik ve Bang kullandık. Bang Hidrojen peroksit ve bilmediğimiz katkılar içeren bir ilaç ve çok etkili oldu. 25 gün sonra tekrarladığımızda sahada fusarium u bayağı baskı altına aldık. Ölümler tamamen durdu. Baskı altına aldık diyorum çünkü Fusarium çok inatçı bir mantar ve yoketmek gerçekten zor. Bir yerlerde kalmışsa ve ortamını bulursa tekrar bir yerlerden çimleniyor.

Her Bang uygulamasından önce ağaçlara su vermeyerek iyice yaprakların sarkmasını bekledik ki ağaçlar suyla beraber Bang ürününü damlatıcılardan verince tüm dezenfektanı ıyıce içine çeksinler. Bang dezenfaktanını verdikten sonra  4-5 gün içerisinde yine damlatıcılardan organik maddeli, içerisinde faydalı bakterileri içeren Sotrol isimli ürünü verdik. Sotrol ağaçların gelişiminde harika bir ürün ve biz bu üründen başka gübre pek kullanmıyoruz. Sadece kış gübrelemesinde katı sülfatlı gübreler kullanıyoruz. Sotrol sayesinde ağacın altına faydalı mikroorganizmaları yerleştirdik.

3-Bahçeyi sülfat içerikli gübrelerle takviye ettik, bahçeden Nitrat ı kesinlikle kaldırdık. Nitrat mantarı azdırıyor. Sülfat Fusarium ve diğer zararlı mantarların yaşama ortamını bozuyor. Zaten, Sülfat (Kükürt) bilinen en eski fungusit ve insektisittir.

4-Daha sonra maxim isimli fungusit ile potasyum sülfat karışımını hasta ağaçların dibine 5 litre suyla beraber döktük. Maxim, Bang ile kırdığımız Fusarium mantarından kurtulan varsa onları yoketmek için kullanıldı. Potasyum sülfat ise, Potasyum bitkinin direncini arttırmak, sülfat ise mantari gelişme ortamını yoketmek için kullanıldı.

5-Bir sonraki adım da bunları aynen tekaraladık. Fusarium, eğer sahada bir yerlerde yayılmış ise, bang in etkisi geçince ısınan hava ve nem ile beraber tekrar çimlenip ağaca saldırıyor.

6-Bu sene, en son olarak bu uygulamalardan sonra, bahçeye Fusarium'a karsı ağaç köklerini koruyucu faydalı mantar ile antbiyotik salgılayan iki çeşit bakteriyi saldık. Fusarium zararı son iki yılda % 5 e düştü ki... düşmeye devam ediyor. yıllık kaybımız ilk başlarda 400 ağaçtı. Bu sene Fusariumdan 20 ağaç kaybedebiliriz, belki dönecekler. Geçen sene o kadar çok ağaç döndü ki, onlardan bu sene badem bile alabildik. Zaten dışarıdan bakıp inceleyince, ölecek hasta ağaçların hangisi olduğunu anlıyorsunuz. Önemli olan yeni ağaçlarda Fusarium görülmemesi

7-Yayılmayı önleyici kültürel tedbirleri yazmama gerek yok diye düşünüyorum. Onlar tüm hastalıklarda standart ...

UYGULADIGIMIZ ISE YARAYAN RECETE

ü  Önce toprak damlatıcılardan iyice sulanıyor. Hemen üzerine ağaç yaşına bağlı olarak gerekli miktar BANG  verildi. Bu bilgiyi Bang alırken atan frmadan alabilirsiniz. Daha sonra yarım saat su verilerek bang in iyice yayılması ve aşağıya inmesi sağlanıyor.

ü  3 gün sonra MAXİM + Potasyum Sülfat ... sadece hastalıklı ağaçlara 5 litre su ile beraber veriliyor.

ü  4-5 gün sonra SOTROL isimli faydalı bakterilerle desteklenmiş NPK organik sıvı gübresi. Bunu her BANG sonrası veriyoruz ve yeni bir temiz ortam oluşuyor.

Bang uygulamaları bitince (İki yılda toplamda 3-4 uygulama yeterli) Bang in etki süresi geçince (21-25 gün ) sahaya FAYDALI MANTAR VE BAKTERILER sahaya damlatıcılarla veriliyor.

Fusarium tedavisinde en önemli unsur, ağaçları tek tek kontrol ederek, en ufak bir solgunluk, kök bölgesinde zamk veya çürüme, incelme belirtisi gördüğünüzde erken müdahale etmektir. Bahçede fusarium var ise, tavsiyem bütün bahçeyi yaz başında en az 2 defa BANG lemektir. Yaz sonuna kaldıysanız, yaz sonu bir kere, bir sene sonra yazın başı ilk uygulama ve 20-25 gün sonra ikinci uygulama yapmanız faydalı olacaktır. Daha sonra faydalı mantar ve bakterileri her sene sahanızda takviye etmelisiniz.

Bir bilgi daha, nem ve ısı kayıtlarımıza baktığımızda hastalık sıcak havada ve nem arttığında hızlanıyor. Suyu kesmek ölümü geciktirse de, size sadece BANG kullanmak için zaman kazandırabilir, Fusarium belli bir aşamaya gelmiş isesuyu azaltsanda o ölecek, belki daha geç belki tam ürün verme döneminde... Yüksek rakımlarda havaların ısınması geciktiğinden daha kısa süreli etki gösterir. Bu yüzden müdahele edilmemesi veya gecikmesi daha hızlı yayılım göstermesine sebeb olabilir. Fusarium ağaçların iletim demetlerini tıkar ve ağacı boğar.

 Her ne kadar Fusarium'u durdurduk ve temizledik gibi gözükse de, boşlamaya gelmeyecek bir mantar türü olduğundan, 2013  Yılında Fusariım'un bahçede izini sürmeye devam edeceğiz.

 2011 Sene başında hala eski tavsiyeleri uyguluyorduk. Yukarıda kaydettiğimiz ağaç yaklaşık bir ay içinde kurudu. BANG ürünü ile temmuz 2011 de tanıştık ve o yaz BANG ten sonra ağaç kaybı azaldı ve bitti.

2012  de iki kez kullandık, ve Ağustos 2012 ye kadar tek ağaç kaybı yaşanmadı. Bakteri uygulamasında geciktik ve 20 kadar ağaçta tekrar gözlemliyoruz. Mikrorganizmaları geçte olsa verdik. Ancak gecikme yaşamasaydık veya 3.BANG  uygulmasını yapsaydık sanırız bu sene kayıpsız geçebilirdik.

Zamklanma vs...- Hastalık Tehşisleri

Ağaçta sakızlanma, kök çürüklüğü, yaprakları aniden sararıp kendini bırakması, ani ağaç ölümleri........

Bilinen bilimsel isimleriye Fusarium, Armillaria, Rosalina, Phytoptoriha....vb. mantari hastalıklar.

Bir çok ağaç hastalıklarında benzer belirtiler görülür. Aslinda ağaçta sakızlanma ağacın ateşlenmesi gibi düşünülebilir. Hastalıklar benzer belirtiler de gösterse, benzerinin tedavisine cevap vermez. Genelde yalnış tehsiş sonucu kaybedilen ağaçlara müdaheleye geç kalındı denir. Tabii dir ki geç tehşis, hastalıkların ilerlemesine ve kayıplara sebeb olur. Çok geç kaılnmamışsa, ölüm emrini almamışsa ağaç kurtarılabiliyor. Bu hastalıkların başladığı, geliştiği ortam ve dönemler bellidir. Ölümler başladığında ilk yapılacak önlem sulamayı kesmek olmalıdır. Bu tehşis için biraz zaman kazandıracaktır. Zaten bu tür hastaıklar belli ısı ve nem oranlarında belli mevsimlerde görülürler. Bu tür mantari hastalıklar özelllikle ısı düştüğünde etkisini kaybeder. Daha yüksek rakımlarda az görünmesinin sebebide budur. Vejetasyonun uzun olduğu sıcak ve nemli yerlerde ortam bulurlar. Dönemine bakmadan tedavi işe yaradı yanılgısı ise bir sonraki sene daha yine yeni kayıplara neden olur.

Hastalığın tehşis yöntemi çok önemlidir.Bu tür hastalıklarla mücadelede deneyimlenmemiş çözümler çözüm değildir. ‘‘Ya tutarsa’’ dır.

a-Biri gelir bizde de aynısı görüldü söyle yaptık böyle yaptık geçti.-Neyi deneyimlediğinin farkında olmamak.

b-Böyle olunca şöyle yapılıyor geçiyor, tamamen kulaktan dolma .... -deneyimlenmemiş çözüm önerileri.

c-Bitki koruma kurumlarını arar belirtileri anlatırsın, onlarda yönetmeliklerin dışında bir yorum yapamazlar ve eskiden çokta işe yaramamış yöntemleri söylerler.-Deneyimleme yoktur.

d-Ağaçları söküp bir kaç laboratuara gönderip tahlil yaptırmak.-Bilimsellik

e-Bakım, koruma ve besleme programını kayıt altına almak.-Bilimsellik

f-Hastalık seyrini kayıt altına almak ve saha üzerinde takip etmek.-Bilimsellik ve deneyim

Burda bilimsel olan c,d,e ve f şıklarıdır.

Bilimselliğin ve deneyimselliğin dışına çıkmadan hastalığı veya zararlıyı doğru tanımlamak, bunların yaşam döngülerini araştırmak ve  raporlamak, kültürel, kimyasal ve biolojik mücadele yöntemlerini araştırıp tanımlamak ve sonrası uygulamak  gereği vardır.

Bu bilgiler ışığında hastalık ve zararlıların dönemleri, yaşam döngülerini bilinerek bir sonraki sene erken müdahelelerde bulunmak veya önlemleri almak uygun olur. Bu tür mantari hastalıklar veya zararlılar bir sonraki sene ortamını bulunca tekrar gelişir ve ortaya çıkabilirler.

Hastalıkları ve Zararlıları, geçmiş kayıtlarınızı inceleyerek, beslenme , koruma ve yaşanan hastalıkların seyir kayıtları gözününe alınarak ağacınızın yeni beslenme şeklini belirleyebilirsiniz. Laboratuar sonuçları ve bunların üzerine yapılan araştırma çalışmasından sonra, eski kayıtlara göre yeni bir besleme, koruma, bakım ve tedavi yolu izleyebilirsiniz.